Elementy meteorologiczne

Na stronie o mechanizmach kształtujących pogodę przedstawiono przegląd mechanizmów, które wpływają na przebieg pogody. W obserwacjach pogody i jej przewidywaniu szczególnie ważną rolę odgrywają elementy meteorologiczne. Wielkości określające stan fizyczny atmosfery noszą nazwę elementów meteorologicznych lub elementów pogody. Charakterystyki liczbowe opisujące poszczególne elementy pogody pochodzą z bezpośrednich pomiarów o obserwacji prowadzonych na stacjach meteorologicznych. Charakterystyki te są uzyskiwane za pomocą specjalnych przyrządów, a niektóre dane liczbowe są wynikiem spostrzeżeń wizualnych dokonywanych według ustalonych zasad opisanych w instrukcjach meteorologicznych. Do najbardziej znanych i najczęściej mierzonych lub obserwowanych elementów pogody należą: temperatura, ciśnienie i wilgotność powietrza, zachmurzenie nieba, opady atmosferyczne, prędkość i kierunek wiatru, usłonecznienie. Za ich pomocą można opisać i wyjaśnić istotne etapy przebiegu pogody, chociaż nie wszystkie. Niemniej obserwacje meteorologiczne możliwe do przeprowadzenia dla każdego miłośnika przyrody opierają się prawie zawsze na wielkości tych elementów. Są to zatem dwie przyczyny, aby zająć się nimi nieco dokładniej. Chcąc przejść od razu do ich praktycznego zastosowania, omówimy na początek odpowiednie przyrządy pomiarowe.

Ciśnienie atmosferyczne

Ciśnieniem atmosferycznym nazywa się ciśnienie wywierane przez ciężar atmosfery. Jest to siła parcia słupa powietrza o wysokości od danego poziomu do górnej granicy atmosfery i o określonej powierzchni jednostkowej. Liczbowo jest ono równe ciężarowi pionowego słupa powietrza rozciągającego się od powierzchni jednostkowej do zewnętrznej granicy atmosfery. W meteorologii mówi się o tzw. ciśnieniu normalnym. Jest to ciśnienie, które równoważy słup rtęci o wysokości 760 mm, w temperaturze 0°C, na poziomie morza, na 45° szerokości geograficznej. Bardzo często przyjmowaną w meteorologii jednostką do określania wielkości ciśnienia atmosferycznego są milimetry słupa rtęci, a więc jednostki długości, gdy tymczasem ciśnienie powinno wyrażać się w jednostkach siły, czyli w N•m-2. Biorąc za punkt wyjścia gęstość rtęci w temperaturze 0°C równą 13,596 g•cm-3, można znaleźć wielkość siły działającej na powierzchnię 1 cm2 odpowiadającą ciśnieniu 760 mm Hg. Normalnemu ciśnieniu powietrza atmosferycznego równemu 760 mm Hg odpowiada ciśnienie równe 1013,25 hPa. Pomiędzy tymi jednostkami zachodzą następujące związki: 1 mm Hg = 1,33 hPa, 1 hPa = 0,75 mm Hg. Ciśnienie atmosferyczne mierzymy barometrami rtęciowymi lub niekiedy barometrami metalowymi, zwanymi aneroidami. W polskiej sieci stacji meteorologicznych są używane rtęciowe barometry naczyniowe, zwane w skrócie "barometrami stacyjnymi". Barometr umieszcza się w pokoju obserwatora. Głównym elementem tego przyrządu jest szklana rurka, długości ok. 900 mm i średnicy 10 mm, wypełniona rtęcią. Górny koniec rurki jest zamknięty, a dolny zanurzony w metalowym zbiorniczku wypełnionym rtęcią. W rurce ponad rtęcią jest próżnia. Z boku słupka rtęci znajdującego się w rurce jest skala barometru w hektopaskalach lub milimetrach. Gdy ciśnienie powietrza wzrasta, słupek rtęci się wydłuża. Część rtęci z naczynia przechodzi do rurki. Gdy ciśnienie atmosferyczne się zmniejsza, rtęć przemieszcza się w odwrotnym kierunku. Wielkość ciśnienia odczytaną z barometru należy skorygować o wartość poprawki wynikającej z niedoskonałości konstrukcji przyrządu (tzw. poprawka instrumentalna), wartość poprawki wynikającej z położenia geograficznego miejsca pomiaru (poprawka wynikająca z szerokości geograficznej i wysokości nad poziomem morza) oraz o wartość poprawki na temperaturę powietrza (ma na celu wyeliminowanie różnic wskazań barometru wywołanych różnicą temperatur, w jakich odbywają się pomiary). Dopiero po uwzględnieniu powyższych poprawek uzyskuje się wartość wskazania barometru, którą można porównywać z wartościami odczytanymi w podobny sposób w innym czasie i miejscu. Przy konstrukcji aneroidu wykorzystano właściwości sprężyste metali. Zasadniczą częścią tego przyrządu jest zamknięte metalowe pudełko wykonane ze sprężystej blachy, z którego usunięto powietrze. Zmiany ciśnienia atmosferycznego powodują większe lub mniejsze ugięcie ścianek puszki, które są przenoszone przez układ dźwigni na wskazówkę poruszającą się na okrągłej tarczy wyskalowanej w jednostkach ciśnienia. Wiele przyrządów meteorologicznych w sposób ciągły rejestruje wielkość danego elementu. Również i ciśnienie atmosferyczne może być rejestrowane w ten sposób. Przyrząd służący do ciągłej rejestracji tego ciśnienia nosi nazwę barografu. Wykorzystano w nim zasadę działania aneroidu. Do aneroidu dołączono mechanizm zegarowy, który powoduje obrót bębna, na którym jest umieszczony pasek papieru wyskalowany w jednostkach czasu i ciśnienia. W barografie ugięcia ścianek zestawu puszek powstające w wyniku zmiany ciśnienia powietrza są przenoszone i rejestrowane na pasku papieru za pośrednictwem dźwigni zakończonej piórkiem z tuszem. Mogą one być rejestrowane w sposób ciągły przez dobę lub tydzień. Wspomniany pasek papieru z zapisem ciśnienia nosi nazwę barogramu.

Usłonecznienie

Usłonecznienie to czas dopływu bezpośredniego promieniowania słonecznego do powierzchni Ziemi. Wielkość usłonecznienia głównie jest uzależniona od długości dnia i wielkości zachmurzenia ogólnego nieba. Wyróżnia się dlatego usłonecznienie możliwe, którego wielkość określa czas upływający od wschodu do zachodu Słońca, oraz usłonecznienie rzeczywiste. Czas trwania usłonecznienia rzeczywistego w wyniku oddziaływania zachmurzenia jest krótszy, obejmuje mniejszą liczbę godzin od czasu usłonecznienia możliwego. Usłonecznienie możliwe określa się w godzinach, a usłonecznienie rzeczywiste w godzinach oraz procentach usłonecznienia możliwego. Do pomiaru usłonecznienia możliwego, czyli liczby godzin w ciągu dnia, podczas których tarcza słoneczna nie jest zakryta przez chmury, służy heliograf Campbella-Stokesa. Głównym elementem tego przyrządu jest szklana kula o średnicy ok. 10 cm, spełniająca rolę soczewki skupiającej promieniowanie słoneczne. Na metalowym półpierścieniu umieszczonym w odległości ogniskowej znajduje się tekturowy pasek, na którym w miarę przemieszczania się Słońca jest wypalany przez promienie słoneczne ślad. Przyrząd ten umieszcza się tak, by nic nie zasłaniało horyzontu. Wypalony ślad na pasku dostarcza informacji o liczbie godzin w ciągu doby, kiedy promieniowanie bezpośrednio docierało do powierzchni Ziemi. W przypadku zasłonięcia tarczy słonecznej przez chmury, ślad na heliogramie jest przerwany. Zsumowanie długości śladów wypalonych na pasku informują o łącznej długości czasu, kiedy promieniowanie słoneczne bezpośrednio docierały do powierzchni Ziemi, a więc o liczbie godzin usłonecznienia rzeczywistego. Ze względu na różną długość dnia w poszczególnych porach roku, używa się w Polsce trzech rodzajów pasków dopasowanych do trzech par rowków znajdujących się w heliografie. Od 16 kwietnia do 31 sierpnia zakłada się tzw. paski letnie, najdłuższe, na dolną parę rowków heliografu. Od 1 września do 15 października oraz od 1 marca do 15 kwietnia używa się pasków średniej długości, prostych, zakładanych w rowki środkowe. Pasków najkrótszych, tzw. zimowych, używa się od 16 października do końca lutego. Heliograf ustawia się w miejscu nie osłoniętym, poziomo orientując go na kierunek północ-południe oraz na szerokość geograficzną miejsca pomiaru. Pasek na przyrządzie zmienia się raz na dobę, wcześnie rano lub późno wieczorem (po zachodzie lub przed wschodem Słońca).

Promieniowanie

Temperatura powietrza

Temperatura powietrza jest jednym z bardzo ważnych elementów pogody, którego pomiary rozpoczęto stosunkowo wcześnie, bowiem już w XVIII w. Temperatura jest wielkością fizyczną określającą stopień nagrzania ciała. Temperaturę określa się w stopniach skali termometrycznej. W użyciu były i nadal są różne skale. Obecnie najpowszechniej jest stosowana skala Celsjusza. Jako zero w tej skali przyjęto temperaturę powodującą topnienie chemicznie czystego lodu, a temperaturę wrzenia wody chemicznie czystej przy ciśnieniu 760 mm Hg (ciśnieniu normalnym) jako 100°. Jednym stopniem tej skali jest setna część odległości między punktami 0° i 100°. Takimi samymi stopniami oznaczono zakresy temperatur poniżej 0° i powyżej 100°. W Stanach Zjednoczonych i w niektórych krajach Wspólnoty Brytyjskiej w codziennej praktyce często jeszcze używa się skali Fahrenheita. W skali tej temperaturze topnienia lodu odpowiada punkt 32°F, a temperaturze wrzenia wody punkt 212°F. Odległość między tymi punktami podzielono na 180 części. Przeliczenia temperatury podanej w stopniach Fahrenheita na stopnie Celsjusza i odwrotnie można dokonać według zachodzącej zależności. We Francji i niektórych innych krajach, w stosunkowo niedawnej przeszłości, często była w użyciu skala Reaumure'a. Punkty stałe w tej skali są takie same, jak w skali Celsjusza, ale odległość między nimi podzielono tylko na 80 części. Podstawową skalą międzynarodowego układu jednostek (SI) jest skala Kelwina, zwana często bezwzględną skalą temperatury. Zero w sali Kelwina odpowiada temperaturze, w której ustaje ruch cieplny cząsteczek. Kelwin jest 1•273,16-1 częścią temperatury punktu potrójnego wody. Punkt potrójny odpowiada temperaturze 0,01°C, w której woda, lód i para mogą znajdować się jednocześnie, przy ciśnieniu 760 mm Hg, w równowadze termodynamicznej. 0 K odpowiada temperaturze -273,16°C, a jeden stopień tej skali jest równy jednemu stopniowi skali Celsjusza. W praktyce przyjmuje się, że 0 K = -273°C, a 0°C = 273 K. Również i w tym przypadku często dokonuje się przeliczeń temperatury podanej w skali Kelwina na stopnie Celsjusza i odwrotnie według formuł. Pomiarów temperatury powietrza dokonuje się systematycznie na stacjach i posterunkach meteorologicznych za pomocą różnych termometrów. Ze względu na to, że od temperatury zależy wiele parametrów fizycznych, skonstruowano wiele rodzajów przyrządów służących do pomiarów temperatury powietrza. Ogólnie biorąc, termometry stosowane w pomiarach meteorologicznych można podzielić na cieczowe, deformacyjne, oporowe oraz termoelektryczne. Do najczęściej używanych na stacjach meteorologicznych należą termometry, w których wykorzystano zjawisko objętościowej rozszerzalności cieplnej cieczy, najczęściej rtęci lub alkoholu. W innych rodzajach termometrów wykorzystano zjawisko liniowego odkształcania ciał pod wpływem zmian temperatury (termometry deformacyjne), związek oporu elektrycznego przewodników i półprzewodników ze zmianami temperatury (termometry oporowe), a także zdolność do powstawania siły termoelektrycznej w odwodzie złożonym z różnych materiałów, których spojenia mają różną temperaturę. Celem pomiaru jest zmierzenie temperatury ośrodka, w którym jest umieszczony termometr. Jest więc bardzo ważne, aby ciecz znajdująca się w termometrze przyjęła temperaturę otoczenia. Spełnienie tego warunku zapewnia proces wymiany ciepła między termometrem a środowiskiem otaczającym termometr (powietrze, gleba, woda itd.). Ten proces wyrównania temperatur (wymiany ciepła) wymaga pewnego czasu, zależy od zespołu właściwości cieplnych przyrządu. Jest to tzw. bezwładność cieplna termometru. Najczęściej cieczą termometryczną w termometrach meteorologicznych jest rtęć. Do pomiaru temperatur poniżej -38°C używa się termometrów, w których funkcję cieczy termometrycznej pełni alkohol. Termometr stacyjny służy do pomiaru aktualnej temperatury powietrza. Ustawiony pionowo w klatce meteorologicznej jest jednocześnie elementem składowym psychrometru Augusta. Zakres mierzonych temperatur wynosi od -38°C do +50°C, a najmniejsza działka na skali termometru, wynosząca 0,2°C, umożliwia w praktyce odczyt z dokładnością do 0,1°C.

Wilgotność powietrza

Wilgotność powietrza to zawartość pary wodnej w powietrzu. Para wodna przedostaje się do atmosfery głównie w wyniku parowania z powierzchni wodnych, lądowych, transpiracji roślin, sublimacji pokrywy śnieżnej oraz lodowej. O stopniu nasycenia parą wodną przyziemnej warstwy powietrza, a więc o jego wilgotności, decydują głównie czynniki, takie jak rodzaj powierzchni, z której paruje woda, oraz intensywność pionowego i poziomego przemieszczania się pary wodnej nad powierzchnią parującą, którą z kolei określa temperatura i wilgotność powietrza oraz prędkość ruchu powietrza. Tak jak wszystkie inne składniki gazowe atmosfery, również i para wodna wywiera ciśnienie. Ciśnienie wywierane przez parę wodną zawartą w powietrzu atmosferycznym, zgodnie z prawem J. Daltona, jest niezależne od obecności pozostałych gazów. Można więc to ciśnienie zmierzyć. W meteorologii nazywamy je prężnością pary wodnej. Ciśnienie wywierane przez parę wodną zawartą aktualnie w powietrzu, prężność aktualną, oznacza się zazwyczaj symbolem e. Największe ciśnienie wywierane przez parę wodną względem płaskiej powierzchni wody w danej temperaturze, to prężność maksymalna pary wodnej, oznaczana zwykle symbolem E. Zarówno prężność aktualną, jak i maksymalną pary wodnej określa się w hPa lub w mm Hg. Innym wskaźnikiem, będącym w powszechnym użyciu w meteorologii, służącym do określania wilgotności powietrza, jest wilgotność względna powietrza (f). Jest to stosunek prężności pary wodnej znajdującej się aktualnie w powietrzu w danej temperaturze do prężności pary wodnej nasyconej w tej samej temperaturze.

f = e•E-1•100%

Często potocznie używa się określenia "powietrze nasycone", gdy jego wilgotność względna wynosi 100%. Dla powietrza zawierającego mniej pary wodnej niż to jest możliwe w danej temperaturze, a więc, gdy f<100%, używa się zazwyczaj określenia "powietrze nienasycone". Obliczając różnicę między prężnością pary wodnej nasyconej i prężnością pary znajdującej się aktualnie w powietrzu, otrzymujemy informację o niedosycie wilgotności powietrza. Niedosyt wilgotności powietrza jest więc kolejnym wskaźnikiem wilgotności powietrza. Podobnie jak prężność pary wodnej jest wyrażany w hPa lub mm Hg. Wilgotność bezwzględna to gęstość pary wodnej zawartej w powietrzu atmosferycznym. Wyrażona jest liczbą gramów pary wodnej zawartej w 1 m3 powietrza, a wyliczyć ją można z zależności. Wilgotność właściwa to ilość gramów pary wodnej zawarta w 1 kg powietrza wilgotnego. Podaje się ją w g•kg-1, wyliczając z formuły. Temperatura punktu rosy oznacza temperaturę, do której należy ochłodzić powietrze przy stałej prężności pary wodnej, aby prężność aktualna pary wodnej stała się równa prężności maksymalnej. Najpowszechniej stosowane w praktyce meteorologicznej przyrządy służące do pomiaru wilgotności powietrza skonstruowano opierając się na zjawisku pochłaniania pary wodnej przez niektóre ciała lub przy ich konstrukcji wykorzystano zależność intensywności parowania od niedosytu wilgotności.

Zachmurzenie nieba

Zachmurzenie nieba jest ważnym elementem pogody, bowiem od niego głównie będzie zależała m.in. ilość dopływającego do powierzchni Ziemi bezpośredniego promieniowania słonecznego. Obserwacje meteorologiczne tego elementu pogody ograniczają się głównie do oceny wielkości pokrycia nieba przez chmury, a więc do oceny stopnia zachmurzenia nieba oraz do określania rodzajów występujących chmur. Niekiedy określa się jeszcze wysokości podstawy chmur oraz elementy ich ruchu. Chmury cechuje niezwykła dynamika. Powstają, przemieszczają i przekształcają się, ulegają zanikowi. Przybierają najróżniejsze postaci. Zarówno określenie stopnia zachmurzenia nieba, jak i rodzaju chmur występujących w danym momencie wymaga dlatego dużej wprawy. Oceny stopnia pokrycia nieba przez chmury dokonuje się wizualnie, tzn. szacuje się najczęściej, ile dziesiątych części nieba pokrywają chmury (0 oznacza niebo bezchmurne, 10 oznacza, że całe sklepienie nieba jest pokryte chmurami). Od 1966 r. na stacjach meteorologicznych ocenia się, ile części ósmych (oktanów) sklepienia nieba pokryłyby wszystkie widoczne na nim chmury, gdyby zostały zsunięte szczelnie do siebie bez luk. Przyjęto więc skalę od 0 do 8, taką, jaka jest stosowana w służbach meteorologicznych wielu innych krajów. Aby móc w sposób jednakowy prowadzić obserwacje nad wyglądem chmur, w miarę poprawnie określić ich postaci, już w ubiegłym wieku powstały pierwsze klasyfikacje chmur. Obecnie na wszystkich stacjach meteorologicznych na świecie określenia rodzaju chmur dokonuje się według powszechnie przyjętej międzynarodowej klasyfikacji chmur. W tej klasyfikacji uwzględniono pewną skończoną liczbę charakterystycznych postaci chmur najczęściej obserwowanych na różnych obszarach kuli ziemskiej, a międzynarodowe nazwy chmur oparto na języku łacińskim. Wyróżnia się dziesięć głównych rodzajów chmur wykluczających się nawzajem, które z kolei jeszcze dzielą się na gatunki, których jest czternaście, oraz odmiany. Są one ujęte w atlasie "Międzynarodowy atlas chmur" (International Cloud Atlas), opublikowanym w 1956 r. przez Światową Organizację Meteorologiczną. W atlasie tym są zawarte wyczerpujące opisy chmur wraz ze zdjęciami oraz wskazówkami praktycznymi odnośnie do ich rozpoznawania.

Opady atmosferyczne

Pod pojęciem opadów atmosferycznych rozumie się opadające z atmosfery na powierzchnię Ziemi ciekłe lub stałe produkty kondensacji pary wodnej. Opady te opisuje się, podając ich rodzaj oraz charakter. Wysokość opadu, którą wyraża się w milimetrach, oznacza grubość warstwy wody, jaka utworzyłaby się na powierzchni Ziemi, gdyby woda pochodząca z opadu nie spływała, nie wsiąkała i nie parowała. Głównymi rodzajami opadów są:

deszcz - opad kropel wody o średnicy większej od 0,5 mm lub mniejszych, jeśli padają rzadko;

mżawka - opad kropel wody o średnicy mniejszej od 0,5 mm, padających gęsto;

śnieg - opad kryształków lodu, często budujących rozgałęzione struktury w formie gwiazdek, tworzących większe skupiska (płatki);

krupy śnieżne - opad białych nieprzejrzystych ziaren lodu o kształcie kulistym i średnicy 2-5 mm. Ziarna są kruche i łatwo ulegają zgnieceniu;

śnieg ziarnisty - ziarna lodowe podobne do krup śnieżnych, lecz o średnicy mniejszej od 2 mm;

ziarna lodowe - opad przezroczystych ziaren lodu o kształcie kulistym lub nieregularnym i średnicy mniejszej od 5 mm;

grad - opad ziaren lub bryłek lodu o średnicy od 5 do 50 mm i więcej. Opad gradu ma zawsze charakter przelotny. Gradziny wykazują często koncentryczne warstwowanie, w którym warstewki lodu występują na przemian z warstewkami śniegu;

słupki lodowe - (pył diamentowy) opad nierozgałęzionych kryształków lodu o urozmaiconych kształtach. Sprawiają wrażenie zawieszonych w powietrzu. Opad tego rodzaju najczęściej notuje się w masie powietrza o równowadze stałej odznaczającej się bardzo niską temperaturą.

Ze względu na czas trwania, opady dzielimy na ciągłe (jednostajne o małym natężeniu, trwające kilkanaście i więcej godzin) oraz przelotne (krótkotrwałe, do kilkudziesięciu minut, o zmiennym natężeniu). Podstawowym przyrządem do pomiaru opadu jest deszczomierz. Stanowi go okrągły blaszany pojemnik o określonej powierzchni wlotowej, mający wewnątrz mniejszy zbiornik, w którym gromadzi się woda opadowa. W Polsce używa się na terenach położonych do 500 m n.p.m. deszczomierzy Hellmanna o powierzchni wlotu 200 cm2, a na górskich stacjach meteorologicznych używa się deszczomierzy o powierzchni wlotu znacznie większej - 500 cm2. Wlot deszczomierza znajduje się na wysokości 100 cm nad powierzchnią terenu. Każdego dnia o godzinie 7 rano dokonuje się odczytu ilości spadłego opadu w ciągu doby, z dokładnością do 0,1 mm. Jeden milimetr opadu odpowiada 1 l wody spadłej na powierzchnię 1 m2. Pomiar w przypadku opadu ciekłego polega na przelaniu wody opadowej ze zbiornika deszczomierza do wyskalowanej menzurki. Dokładność odczytu we wszystkich deszczomierzach wynosi 0,1 mm. W przypadku opadu śniegu, pomiaru wielkości opadu dokonuje się po uprzednim stopieniu śniegu w temperaturze pokojowej, przykrywając wlot deszczomierza, w celu uniknięcia strat wody opadowej w wyniku jej wyparowania w czasie topnienia śniegu. Opady atmosferyczne w postaci śniegu często tworzą pokrywę śnieżną. Obserwacje i pomiary pokrywy śnieżnej dotyczą zazwyczaj jej grubości, zawartości wody w śniegu oraz określenia początku i końca okresu jej zalegania. Odczytu grubości pokrywy śnieżnej na śniegowskazie dokonuje się z dokładnością do 1 cm. Pomiaru dokonuje się rano, o godzinie 6 GMT. Często dla śniegu określa się wielkość tzw. równoważnika wodnego śniegu. Informuje on o grubości warstwy wody wyrażonej w milimetrach w warstwie śniegu o grubości 1 cm. Innym wskaźnikiem opisującym pokrywę śnieżną jest wskaźnik gęstości śniegu, tj. stosunek masy wody zawartej w śniegu do objętości śniegu wyrażony w g•cm-3.

Wiatr

Wiatr to poziomy ruch powietrza względem powierzchni Ziemi, spowodowany różnicą ciśnienia atmosferycznego. Określa się dwie jego cechy, prędkość i kierunek. Kierunek wiatru (skąd wieje) wyznacza się w stopniach miary kątowej według 16-stopniowej skali lub w rumbach, a jego prędkość w metrach na sekundę lub kilometrach na godzinę. Pomiary i obserwacje parametrów wiatru dokonuje się za pomocą różnego rodzaju wiatromierzy. Do niedawna w powszechnym użyciu był wiatromierz Wilda, który w sposób uproszczony dostarczał informacji o kierunku i prędkości wiatru. Wychylenie pod wpływem wiatru pionowej płytki pozwalało na oszacowanie jego prędkości, a 8 umieszczonych poziomo prętów oraz obracający się wskaźnik pozwalał na przybliżone wskazanie kierunku skąd wieje wiatr. Obecnie używa się coraz powszechniej przyrządów bardziej precyzyjnych. Wszelkiego rodzaju anemometry pozwalają na precyzyjne określenie prędkości wiatru. Najbardziej znany jest anemometr Robinsona. Obracające się pod wpływem wiatru czasze, połączone na stałe z osią i ślimacznicą, wprawiają w ruch licznik obrotów. Przed włączeniem anemometru zapisuje się stan licznika obrotów. Po włączeniu i upływie określonego czasu (najczęściej 100 s), ponownie odczytuje się stan licznika. Proste przeliczenie pozwala otrzymać dane o prędkości wiatru w metrach na sekundę. W praktyce stosunkowo często (szczególnie w nawigacji morskiej) prędkość wiatru (siłę wiatru) określa się w skali Beauforta. Skalę tę opracował na początku XIX w. angielski admirał F. Beaufort na podstawie obserwacji wpływu wiatru na ożaglowanie statku. Po licznych modyfikacjach, w 1949 r. przyjęto ją do użytku międzynarodowego. Prędkość wiatru, jego siłę, ocenia się obecnie według widocznych skutków jego działania na powierzchnię morza lub obiekty znajdujące się na lądzie.


Ostatnia aktualizacja strony o elementach meteorologicznych: 23.05.2002